Altını Borçlanarak Satın Almak ile Borç Olarak Vermek ve Borcu Ödemekle İlgili Açıklamalar
1- Altını Borçla Satın Almak
Rasulullah SallAllahu Aleyhi ve Sellem şöyle buyurmuştur:
“الذهب بالذهب والفضة بالفضة والبر بالبر والشعير بالشعير والتمر بالتمر والملح بالملح، مثلا بمثل، سواء بسواء، يدا بيد، فإذا اختلفت هذه الأصناف فبيعوا كيف شئتم إذا كان يدا بيد”.
“Misli misline, ağırlıkları eşit olması ve elden ele teslim edilmesi şartıyla altına altın, gümüşe gümüş, buğdaya buğday, arpaya arpa, hurmaya hurma ve tuza tuz (satın). Eğer bu sınıflar farklı ise (peşin) elden ele olması şartıyla dilediğiniz gibi satın.” [Müslim]
Rasulullah SallAllahu Aleyhi ve Sellem apaçık şekilde altın ile altının vadeli olmayacağını bildirerek şöyle buyurmuştur:
“Misli misline, ağırlıkları eşit olması ve (peşin) elden ele teslim edilmesi şartıyla altına altın.”
“(Peşin) elden ele olması şartıyla satın.”
Satanlar açısından; altın saf olmasa, işlenmiş olsa, takı, küpe, bilezik, zincir vb. eşya biçiminde bulunsa bile altın hemen teslim edilmeli ve satın alan parasını hemen ödemelidir.
Bu işlem aynı yerde veya aynı oturumda olmalıdır; bir el teslim eder, bir el öder. İster saf ister işlenmiş olsun, vadeli veya taksitli alışveriş caiz değildir. Parası ödenen altın satışı geçerlidir, taksitli ise geçersizdir, reddedilir, caiz değildir.
Rasulullah SallAllahu Aleyhi ve Sellem şöyle buyurmuştur:
“بيعوا الذهب بالفضة كيف شئتم يدا بيد”
“Elden ele teslim edilmesi şartıyla istediğiniz şekilde altına karşılık gümüşü satın!” [Tirmizî]
Buna şu da eklenmiştir:
“نهى النبي صلى الله عليه وسلم عن بيع الذهب بالورق دينا، ونهى عن أن يباع غائب منها بناجز”
“Nebi SallAllahu Aleyhi ve Sellem, borçlanarak altına karşılık gümüş satışından nehyetmiştir. Yine onlardan olmayan ile bulunanın satışını da nehyetmiştir.”
Bir soruda şu şekilde sorulmuştur:
“Biri 5.000 TL’ye altın alsa, ben onun 1.000 TL’sini alıp altını da takınacak olana versem, sonra kalan 4.000 TL’yi bana her ayda 1.000 TL olarak 4 ayda verse?”
Bu satış caiz değildir. 1.000 TL’lik kısmı caizdir, ancak vadeli veya taksitli olan 4.000 TL’lik satış caiz değildir.
Rasulullah SallAllahu Aleyhi ve Sellem şöyle buyurmuştur:
“ما كان يدا بيد فخذوه وما كان نسيئة فذروه”
“Elden ele teslim edilen (altını) alın; vadeli ise onu terk edin (ondan vazgeçin).” [Buhârî]
Hata edilmişse veya hükmü bilinmeden altın borçla alınmışsa, borç satın alındığı günün fiyatıyla ödenmelidir; ödeme gününün fiyatıyla değil. Ödeme günü gram fiyatıyla ödemek caiz değildir, çünkü bu riba (faiz) olur.
2- Altın Olarak Borç Vermek
Eğer altın olarak borç verilirse, borç altın olarak geri alınır.
Örneğin: Bugün (27.10.2025) bir kimseye 100 gram 24 ayar altın bir sene için borç verilirse, gelecek sene 27.10.2026’da aynı miktarda altın alınmalıdır.
Eğer para ile ödenecekse, borcu iade tarihinde altının karşılığı olan para yeni bir işlemle verilir. Şöyle ki: Ödeme günü geldiğinde borçlu “Ben bunun fiyatı kadar para vereyim” derse bozma işlemi yapılır; yani 27.10.2026’da altının fiyatına bakılır ve 100 gram değerinde para ödenir.
Hadiste şöyle geçmiştir:
İbn Ömer RadiyAllahu Anh şöyle dedi:
” كنت أبيع الإبل بالدنانير وآخذ الدراهم، وأبيع بالدراهم وآخذ الدنانير، فسألت رسول الله صلى الله عليه وسلم عن ذلك فقال:”لا بأس أن تأخذها بسعر يومها ما لم تفارقا وبينكما شيء”
“Develeri dinarlarla (veresiye) satıyordum; bunun karşılığında dirhem alıyordum. Yine dirhemlerle satıyordum, dinarlar alıyordum. Rasulullah SallAllahu Aleyhi ve Sellem’e bunu sordum. Şöyle buyurdu: ‘Aranızda bir şey kalmaksızın ayrılmadan, o günün fiyatıyla almanızda sakınca yoktur.’”
(İbni Hanbel 6239, Ebû Dâvud 3354, Tirmizî 1242, Nesâî 4582, İbn Mâce 2262)
İbni Ömer, develeri veresiye olarak dinarla satıyordu; ödeme günü gelince dirhem alıyordu. Rasulullah SallAllahu Aleyhi ve Sellem bunu onayladı ve işlemin doğru yapılması için açıklama yaptı: Ödeme günü gelince, ayrılmadan ve borçtan bir şey kalmadan, o günkü fiyatla ödeme yapılır.
Malın satış günündeki değeri değil, ödemede iki para birimi arasında bozma işlemi belirleyicidir. Malın fiyatı bir para birimi ile sınırlandırılır, ödeme günü gelince aynı miktar ödenir.
Bugün deve veya başka bir mal 1.000.000 TL’ye satılırsa, ödeme günü geldiğinde borçlu 1.000.000 TL öder; başka bir para ile ödeyecekse ödeme gününde kur sorulur ve o değerle ödenir.
Hatayla veya hükmü bilmeden veresiye altın alışverişi yapılmışsa:
1.000.000 TL ile altın alınmışsa, ödeme günü 1.000.000 TL ödenir.
Başka parayla ödenecekse, ödeme gününde kur sorulur ve bozma işlemiyle ödenir.
Ödeme gününde mal ikinci defa değerlendirilemez; çünkü satış daha önce yapılmış ve bitmiştir. Dolayısıyla fiyat sabittir. TL’nin değerinin yükselip düşmesi dikkate alınmaz. Satış gününde malın fiyatı sabittir ödeme günü gelince satıldığı günün fiyatı ödenir. Bu yapılmazsa riba (faiz) olur.
Esad Mansur