Soru:
Bir tüccar, zekâta tabi olan nakit ve ticarete konu malını hesapladıktan sonra, bir sonraki yıl yanında çalışan 20 kadar personelinin maaş ve diğer giderlerini hesaplayıp vereceği zekât miktarından düşmekteymiş. Böyle bir uygulama şeriatça caiz midir?
Cevap:
Bir Müslüman, bir sene geçtikten sonra nisaba sahip olursa zekâtı vermelidir. Bu farz-ı ayn’dır.
Rasûlullah Sallallahu Aleyhi ve Sellem şöyle buyurdu:
” ليس في أقل من عشرين مثقالا من الذهب صدقة”
“Yirmi miskal altından aşağısında sadaka (zekât) yoktur.” (Ebu Ubeyd)
Rasûlullah Sallallahu Aleyhi ve Sellem’in yazdırdığı bir mektupta şöyle buyurdu:
” والورق لا يؤخذ منه شيء حتى يبلغ مائتي درهم”
“Gümüşten de iki yüz dirheme ulaşmadıkça ondan bir şey (zekât olarak) alınmaz.” (Ebu Ubeyd)
Yirmi miskal, 85 gram saf altındır. İki yüz dirhem ise 595 gram saf gümüştür. Zekâtın nisabı budur. Bundan itibaren paranın veya malın zekâtı verilmeye başlanır.
Eğer senenin sonunda bir Müslümanın nezdinde 85 gram altın veya 595 gram gümüş varsa veyahut bunun değerinde para varsa yahut ticaret için arz edilen mal varsa %2,5 zekât çıkarır. Daha fazla ise bu orana göre hesap yapılır ve zekât verilir.
Zekât, Allah’a yaklaşmak üzere bir ibadet olduğundan dolayı efdal olan, en düşük nisap olan gümüş hesabına göre zekâtın çıkarılmasıdır. Yani 595 gram gümüş veya bunun değerinde para yahut ticaret malı varsa zekât çıkarılır.
Müslümanın vereceği zekât sadece bu sene içindir. Gelecek senenin masrafını hiç hesaplayamaz.
Eğer iş yeri varsa, sadece bu sene zekât vermeden önce iş yerinin kirası gibi masraflar ve işçilerin ücretleri varsa, zekât vermeden önce elindeki paradan bunları keser. Kalan kısmın değerini hesaplar; gümüş nisabına ulaşırsa %2,5 zekât verir.
Gelecek senenin masraflarını veya işçilerin ücretlerini düşemez.
Bu nedenle soruda geçen “Bir tüccar zekâta tabi olan nakit ve ticarete konu malını hesapladıktan sonra, bir sonraki yıl yanında çalışan 20 kadar personelinin maaş ve diğer giderlerini hesaplayıp vereceği zekât miktarından düşmekteymiş” ifadesi yanlıştır. Böyle bir şey yapmak caiz değildir.
Bir sonraki yıl yanında çalışan 20 kadar personelin maaş ve diğer giderlerini hesaplayıp zekât miktarından düşemez. Sadece bu senenin personel maaş ve giderlerini hesaplar, masraf olarak sayıp keser; kalan paradan zekât verir.
Çünkü hadislerde ve sair delillerde geçtiği gibi, bu senenin sonunda nisap olursa zekât verilir. Bu senenin hesabı yapılır. Gelecek senenin hesabı yapılmaz.
Esad Mansur