Soru
Öfkeli hallerde üç talak boşama söylendiğinde bazı görüşlere göre boşanma gerçekleşmez denilmektedir. Nitekim İbn Kayyim gibi bazı âlimler bu görüştedir. Ancak kişi daha sonra farklı bir zamanda, yine öfkeli bir halde boşama sözünü söylerse bu da geçersiz mi olur, yoksa boşama gerçekleşir mi?
Cevap
Rasulullah Sallallahu Aleyhi ve Sellem şöyle buyurmuştur:
” لا طلاق ولا عتاق في إغلاق” (ابن حنبل، أبو داود، ابن ماجه)
“Iğlak halinde ne talak (boşama) ne de azad vardır.”
(Ahmed b. Hanbel, Ebu Davud, İbn Mâce)
Hadiste geçen “ığlak”, aklın kapanması ve kişinin ne söylediğini idrak edememesi hâlidir. Buna göre insanın öfkesi bu dereceye ulaşır ve kişi ne söylediğini anlayamayacak veya sonradan hatırlayamayacak durumda olursa, böyle bir durumda söylenen talak geçerli olmaz. Aynı şekilde bu halde bir köleyi azad etse, azad etmesi de geçerli sayılmaz.
Ancak kişi kızgın veya öfkeli olduğu halde söylediği sözün farkındaysa ve maksadı da boşamak ise talak gerçekleşir.
Çünkü akıl yerinde olduğu sürece insan mükelleftir. Kalem onun hakkında yazılır ve söylediği sözlerden sorumlu tutulur. Aklı yerinde olmayan kimse ise sorumlu tutulmaz ve Allah Teâlâ onu hesaba çekmez.
Nitekim Ebu Davud’un, Ali b. Ebu Talib Radıyallahu Anh’dan rivayet ettiği hadiste Rasulullah Sallallahu Aleyhi ve Sellem şöyle buyurmuştur:
“رفع القلم عن ثلاث: عن النائم حتى يستيقظ، وعن الصغير حتى يكبر، وعن المجنون حتى يعقل”
“Uyanıncaya kadar uyuyandan, bâliğ oluncaya kadar çocuktan ve aklı başına gelinceye kadar mecnundan kalem kaldırılmıştır.”
(Ebu Davud, 3824)
Yine İbn Abbas Radıyallahu Anh Rasulullah Sallallahu Aleyhi ve Sellem’in şöyle buyurduğunu rivayet etmiştir:
“إِنَّ اللَّهَ وَضَعَ عَنْ أُمَّتِي الْخَطَأَ وَالنِّسْيَانَ وَمَا اسْتُكْرِهُوا عَلَيْهِ”
“Şüphesiz Allah, ümmetimden hata, unutma ve zorlandıkları şeyler sebebiyle sorumluluğu kaldırmıştır.”
(İbn Mâce, Talak, 2035)
Bu hadisin manası şudur: Bir Müslüman unutarak veya başka bir güç tarafından zorlanarak bir günah işlemeye ya da boşamaya mecbur bırakılır ve buna karşı koyma imkânı bulunmazsa, bundan dolayı sorumlu tutulmaz.
Buna göre; normal bir kızgınlık veya öfke halinde, kişi boşamayı kastederek talak lafzını söylerse boşama gerçekleşir. Ancak öfke ığlak derecesine ulaşır, yani kişi ne söylediğini bilmeyecek bir hâle gelirse ve bu durumda boşama lafzını söylerse boşanma gerçekleşmez.
Esad Mansur