Soru
Kapora vermek veya almak caiz midir? Alınan kapora geri iade edilmeli midir?
Kapora meselesi oldukça kapsamlı bir meseledir. Bazen cüzî bir miktar, bazen de yüklü miktarda kapora verilebilmektedir. Mesela ben bir daire almak için 100 bin TL veya 200 bin TL kapora verdim. Daha sonra herhangi bir sebeple bu alışverişten caydım. Bu kaporaya helal nazarıyla bakanlar da vardır.
Cevap
13 Nisan 2022 tarihinde buna benzer bir soruya cevap vererek yayımlamıştık. Şöyle demiştik:
“Sizin anlattığınız şekilde, kişinin verdiği depozito, ona sattığınız şeyin fiyatının bir kısmıdır. Bir kişi sizden belli bir fiyat üzerinden bir mal almak istediğinde ön ödeme yapar. Türkçede buna kapora, Arapçada ise arabun denir.
Eğer satış anlaşması gerçekleşir ve taraflar anlaşma yerinden ayrılırlarsa satış tamamlanmış olur. Resulullah Sallallahu Aleyhi ve Sellem şöyle buyurmuştur:
[البيعان بالخيار ما لم يتفرقا]
“Alışveriş yapanlar, (anlaşma yerinden) ayrılmadıkça (alışverişten vazgeçme hususunda) seçme haklarına sahiptirler.” [Buhârî]
Dolayısıyla, ister bir yerde yüz yüze, ister telefonla veya internet yoluyla anlaşma tamamlanmış olsun, satış geçerli olur. Müşteri fiyattan bir kısmını öder ve daha sonra cayarsa, bu ön ödeme satıcının hakkıdır.
“Nâfi‘ b. Abdülhâris, Mekke’de hapishane olarak kullanılmak üzere Safvân b. Ümeyye’den bir ev satın aldı. Eğer Halife Ömer razı olursa satış geçerli olacak, razı olmazsa Safvân 400 dinarı alacaktır.” [Buhârî]
Nâfi‘ b. Abdülhâris, Hz. Ömer’in vekili olarak Safvân’dan bir ev satın alırken 400 dinar ön ödeme (arabun/kapora) vermiştir. Eğer Hz. Ömer alışverişten vazgeçerse, Safvân bu arabunu alacaktır.
Bazıları ise:
“Resulullah Sallallahu Aleyhi ve Sellem arabun satışını yasakladı.” [İbn Mâce]
rivayetini delil olarak ileri sürmektedir. Ancak bu hadis zayıftır ve onunla amel edilmez. Ayrıca bu rivayet, yukarıdaki:
“Alışveriş yapanlar, (anlaşma yerinden) ayrılmadıkça (alışverişten vazgeçme hususunda) seçme haklarına sahiptirler.”
hadisiyle de çelişmektedir. Satış sözleşmesi tamamlandıktan sonra taraflardan hiçbiri cayamaz. Anlaşıldığı şekilde satıcı malı teslim etmeli, müşteri de malı teslim alıp bedelini ödemelidir.”
Son.
Sizin sorduğunuz soru da bu kapsamda olup aynı deliller burada da geçerlidir.
Müşteri, kapora olarak ister küçük bir miktar ister büyük bir miktar versin, bu para satıcıya aittir. Çünkü bu, malın fiyatının bir kısmıdır. Müşteri alışverişten cayarsa kapora satıcının hakkı olur ve satıcı bunu müşteriye iade etmek zorunda değildir.
Halife Ömer radıyallahu anh, vekili vasıtasıyla 400 dinar kapora vermiştir. Bu oldukça büyük bir miktardır. Zira her bir dinar 4,25 gram saf altındır. Eğer Halife alışverişten vazgeçerse bu kapora satıcı olan Safvân’a ait olacaktı. Bu uygulamaya hiçbir sahabe itiraz etmemiştir. Bu da icmâ-i sahabe olarak değerlendirilir ve yukarıda zikredilen:
“Alışveriş yapanlar, (anlaşma yerinden) ayrılmadıkça (alışverişten vazgeçme hususunda) seçme haklarına sahiptirler.”
sahih hadis-i şerifine uygundur.
Esad Mansur