Hoe wordt in het islamitisch economisch systeem onderscheid gemaakt tussen schuld, kredietverkoop en rente

Vraag: 

In uw uitleg over goud bleef ik met een vraag zitten. 

Zoals ook in het islamitisch economisch systeem wordt vermeld: waarom wordt bij de zes zaken die in de hadith genoemd worden, uitgestelde betaling als rente beschouwd wanneer ze op krediet worden verhandeld? Wat betekent “Kredietverkoop”? Wat is het verschil tussen ‘Kredietverkoop en schuld? Als ‘Kredietverkoop’ rente is, handelt men deze producten dan altijd via schuld? Waarom wordt ‘Kredietverkoop’ dan specifiek als rente vermeld? 

Antwoord: 

‘Kredietverkoop betekent dat de betaling van iets op een later tijdstip gebeurt. Het kan ook in de betekenis van schuld worden gebruikt. 

Een schuld is het geven van geld aan iemand of het verkopen van een goed met de afspraak dat het op een later moment wordt terugbetaald. Het komt neer op krediet. In de islam moet krediet of schuld echter rentevrij zijn. Bij niet-moslims zijn dergelijke transacties meestal wel rentegebonden. 

Daarom is het verboden (haram) om goud en zilver op krediet te verhandelen. 

Er zijn twee soorten rente: 

Nesîe (rente door uitstel) 

Fadl (rente door meerwaarde/overschot) 

Als iemand een lening aangaat en er wordt gevraagd om meer terug te betalen dan het geleende bedrag, dan is dat rente. 

Als iemand een goed koopt en zegt: “Ik zal later betalen,” en de verkoper zegt: “Dan betaal je meer,” dan is dat ook rente. 

Dat banken leningen met rente verstrekken, of dat winkels verkopen met rente, is een grote zonde. Dit wordt nesîe-rente genoemd: een transactie waarbij men in de toekomst meer moet terugbetalen dan het oorspronkelijke bedrag. 

Verkoop in termijnen is anders. Als iemand een goed in termijnen koopt, zelfs tegen een hogere prijs, is dat een overeenkomst met een vaste prijs. Men betaalt elke maand een termijn; dit is toegestaan. Maar als niet wordt vastgelegd dat de prijs niet zal veranderen en er geen extra kosten worden toegevoegd (bijvoorbeeld bij te late betaling). 

Wat betreft fadl-rente: 

De Profeet (vrede zij met hem) zei: ” بيعوا الذهب بالفضة يدا بيد” 

“Verkoop goud en zilver hand tot hand (contant).” (Tirmidhi) 

Volgens de overlevering van Müslim, via Abû Sa‘îd al-Khudrî, zei de Boodschapper van Allah (vrede en zegeningen zij met hem):  

“الذَّهَبُ بِالذَّهَبِ وَالْفِضَّةُ بِالْفِضَّةِ وَالْبُرُّ بِالْبُرِّ وَالشَّعِيرُ بِالشَّعِيرِ وَالتَّمْرُ بِالتَّمْرِ وَالْمِلْحُ بِالْمِلْحِ مِثْلًا بِمِثْلٍ يَدًا بِيَدٍ فَمَنْ زَادَ أَوْ اسْتَزَادَ فَقَدْ أَرْبَى الْآخِذُ وَالْمُعْطِي فِيهِ سَوَاءٌ “ 

“Ruil goud tegen goud, zilver tegen zilver, tarwe tegen tarwe, gerst tegen gerst, dadels tegen dadels en zout tegen zout — soortgelijke tegen soortgelijke en van hand tot hand. Wie meer geeft of vraagt, heeft rente gepleegd; zowel de gever als de nemer zijn gelijk.” 

In de hadith die door Dârakutnî is overgeleverd van ‘Alî (moge Allah tevreden met hem zijn), zei de Boodschapper van Allah (vrede en zegeningen zij met hem):  

“وَالدِّرْهَمُ بِالدِّرْهَمِ لَا فَضْلَ بَيْنَهُمَا مَنْ كَانَتْ لَهُ حَاجَةٌ بِوَرِقٍ فَلْيَصْرِفْهَا بِذَهَبٍ وَإِنْ كَانَتْ لَهُ حَاجَةٌ بِذَهَبٍ فَلْيَصْرِفْهَا بِوَرِقٍ وَالصَّرْفُ هَاءَ وَهَاءَ“ 

“Ruil dinar tegen dinar en dirham tegen dirham zonder verschil. Wie zilver nodig heeft, kan goud ruilen voor zilver, en wie goud nodig heeft, kan zilver ruilen voor goud — van hand tot hand (contante betaling).” 

Een voorbeeld: één ton goede tarwe ruilen tegen twee ton slechte tarwe valt onder rente (fadl). 

Daarom vroeg de Profeet aan Bilal (moge Allah tevreden met hem zijn), toen hij mooie dadels bracht: “Waar heb je deze vandaan?” [من أين لك هذا] 

Bilal antwoordde: “Ik had twee porties slechte dadels en heb die omgeruild voor één portie goede dadels.” 

De Profeet zei: “أوه، أوه! عين الربا، عين الربا، لا تفعل، ولكن إذا أردت أن تفعل فبع التمر ببيع آخر ثم   اشتره” 

 “Dit is precies rente! Doe dit niet. Als je dit wilt doen, verkoop dan eerst je dadels en koop daarna de goede.” 

Omdat dadels tot de zes genoemde categorieën behoren, wordt zo’n ruil als rente beschouwd. Voor andere goederen buiten deze zes categorieën geldt dit niet. 

Met andere woorden: bij ruil binnen dezelfde categorieën moet er volledige gelijkheid zijn. Maar tussen verschillende categorieën (bijvoorbeeld goud en zilver, of tarwe en zout) mag er verschil zijn. 

Als iemand goud met goud ruilt, moet het exact gelijk zijn in gewicht. Dit geldt ook voor de andere genoemde categorieën. 

Bijvoorbeeld: als iemand tegen een juwelier zegt: “Ik geef je deze twee gouden armbanden, geef mij die mooie armband,” dan is dat rente. 

De juiste manier is: 

1. Gelijke ruil (armband tegen armband) 

2. Twee aparte transacties: 

• Eerst wordt de prijs van de mooie armband bepaald en betaald. 

• Daarna wordt voor de andere armbanden een aparte overeenkomst gesloten 

Voor goederen buiten deze zes categorieën is ruil met verschil toegestaan. Bijvoorbeeld: 

• 1 kg goede tomaten tegen 2 kg slechte tomaten 

• Eén goede koe tegen twee magere koeien 

• Eén Mercedes-auto tegen twee Ford-auto’s 

Dergelijke ruilen worden niet als rente beschouwd.